Dodentempel ontdekt in Sakkara

Egyptische archeologen hebben in het najaar van 2020 meer dan vijftig mummiekisten ontdekt in Sakkara. De houten kisten dateren allen uit het Nieuwe rijk (circa 1550-1080v.Chr.) en werden verspreid over 52 grafschachten aangetroffen op een diepte van 10 tot 12 meter. Op zondag 17 januari 2021 werd bekend gemaakt dat deze mummiekisten zijn ontdekt onder de restanten van een veel ouder bouwwerk dat dateert uit de zesde dynastie en daarmee uit het einde van het Oude Rijk (circa 2200 v.Chr.). Naar verluidt is het bouwwerk een dodentempel van een koning.

Lees het artikel: Eeuwenoude dodentempel ontdekt in Egyptische necropolis Sakkara.

Lees ook: Saqqara necropolis will rewrite history.

Stukken hout uit de Grote Piramide

De verloren gewaande stukken hout uit de Grote Piramide. Foto: University of Aberdeen.

Op woensdag 16 december 2020 werd bekend gemaakt dat na meer dan zeventig jaar een verdwenen object uit de Piramide van Choefoe is teruggevonden. Het betreft vijf stukken cederhout die in de oudheid met elkaar waren verbonden en tezamen mogelijk een duimstok vormden. Daarmee is dit houten voorwerp een van de slechts drie voorwerpen die ooit in de Grote Piramide zijn aangetroffen. De stukken hout zijn teruggevonden in het depot van de University of Aberdeen in Schotland.

In september 1872 ontdekte de Britse ingenieur Waynman Dixon (1844-1930) de drie objecten in wat de Koninginnekamer van de piramide wordt genoemd. De noord- en zuidwand van deze ruimte vertoont kleine rechthoekige openingen die bekend staan als de ‘luchtschachten’. Door op de dun bepleisterde kalksteenwanden te kloppen ontdekte Dixon deze openingen. Hij duwde vervolgens een ijzerdraad tussen de blokken van de zuidwand en kwam tot de ontdekking dat er een holle ruimte achter zat. Hij beitelde door de wand waardoor de eerste schacht werd onthuld. Ook op de tegenoverliggende noordwand trof hij een soortgelijke schacht aan.

De dolerieten bal en gespleten bronzen haak als onderdeel van de Dixon Relics in het British Museum, Londen.

Toen Dixon een kaars aanstak en die in de zuidelijke schacht plaatste, was er een lichte luchtstroom waarneembaar. In de zuidelijke schacht vonden Dixon en zijn compagnon James Grant (1840-1896) een kleine gespleten bronzen haak. De noordelijke schacht leverde een dolerieten bal en vijfstukken cederhout op. Deze voorwerpen werden al snel bekend als de Dixon Relics. De voorwerpen werden door Dixon meegenomen en naar Engeland. Een wetenschappelijk verslag inclusief tekeningen van zijn vondst werd gedaan in het tijdschrift in Nature op 26 december 1872. Daarna verdwenen de voorwerpen uit beeld. Over deze enigszins raadselachtige voorwerpen is in de afgelopen dertig jaar veel gespeculeerd en geschreven.

In 1993 deed de Duitse ingenieur Rudolf Gantenbrink met een robotkarretje onderzoek aan de twee luchtschachten in de Koninginnekamer. In de noordschacht trof hij nog een extra onderdeel aan van hetzelfde soort cederhout dat Dixon meer dan 120 jaar eerder had gevonden. Een ander onderzoek leidde in dat zelfde jaar naar de herontdekking van de dolerieten bal en de bronzen haak. Zij bleken te zijn opgenomen in de collectie van het British Museum in Londen. De beschrijving van de vijf stukken cederhout kwam in 2001 aan het licht. Zij zouden zich moeten bevinden in de collectie van het vroegere Marischal Museum dat in middels was opgegaan in de University Museums van Aberdeen in Schotland. Uit de beschrijving blijkt dat James Grant de houten voorwerpen tot 1895 bij zich heeft gehouden. Daarna kwamen de vijf stukken hout in het bezit van zijn dochter die het vervolgens pas in 1946 aan de University of Aberdeen schonk. Door ingrijpende verbouwingen, verhuizingen en het samen voegen van verschillende museumcollecties, bleven de verdwenen houten voorwerpen echter tot voor kort onvindbaar.

De van oorsprong Egyptische conservator Abeer Eladany hield zich onlangs bezig met de catalogisering van voorwerpen in het depot van de afdeling Azië. Daar trof zij een honderd jaar oude sigarendoos aan met een rode maansikkel en een vijfpuntige ster erop. Ze was erdoor gefascineerd, ook omdat het duidelijk niet in de Azië-collectie thuishoorde. Toen ze het nummer 16374 op het doosje opzocht in de Egypte-catalogus, wist ze meteen dat dit iets was wat al jaren kwijt was. De houtfragmenten zijn recent onderzocht volgens de koolstofdatering en blijken te dateren uit de periode tussen 3341 en 3094 v.Chr. Dat is zelfs honderden jaren ouder dan de Piramide van Choefoe zelf. De directeur van het universiteitsmuseum in Aberdeen, Neil Curtis, speculeert dat het mogelijk te maken heeft met oud hout dat vanwege schaarste werd hergebruikt of dat het voorwerp was gemaakt van hout uit een eeuwenoude boom. De ontdekking van de houtfragmenten zal in ieder geval de interesse in de Dixon Relics doen opleven.

Bekijk de video van 2:12
Lees het artikel: Verloren object uit Piramide van Cheops teruggevonden.
Lees ook: Missing Great Pyramid Artifact Found in Cigar Box in Scotland.
Lees ook: ‘Hugely significant’ lost artefact from Egyptian Great Pyramid found in cigar box in Aberdeen.

Virtueel Leiden – Marathon en RMO

Laat u zondag 13 december 2020 vanaf 13.00 uur in een virtuele rondwandeling meevoeren door Leiden en de Egyptische afdeling van het Rijksmuseum van Oudheden.

De Coronacrisis is ook bij de organisatie van Leiden Marathon hard aangekomen. De dertigste editie van dit altijd vrolijke en kleurrijke hardloopevenement is dit jaar tot twee keer toe geannuleerd. De volgende editie staat nu gepland op zaterdag 8 en zondag 9 mei 2021.

In het kader van een crowdfunding actie neemt voormalig Nederlands Kampioen op de Marathon en de eerste winnaar van Leiden Marathon, egyptoloog Huub Pragt, u mee naar plekken in en rondom Leiden die voor hem en zijn sportcarrière veel hebben betekend. Zo laat hij zien waar in 1991 de eerste editie van Leiden Marathon van start ging. Ook neemt hij u mee naar de plek in het marathonparcours waar hij met een tactisch handigheidje zijn naaste belagers wist af te schudden om vervolgens in een lange solotocht naar de finish te snellen.
Liefhebbers van sport en cultuur komen in deze virtuele rondwandeling aan hun trekken. Met dezelfde passie als voor het hardlopen vertelt Huub Pragt over de Egyptische verzameling van het Rijksmuseum van Oudheden aan het Rapenburg in Leiden.

Deze virtuele rondwandeling duurt ongeveer 75 minuten. De inschrijving voor de crowdfunding is officieel gesloten. Toch kan iedereen met een sportieve instelling en belangstelling voor oude culturen nog intekenen op de virtuele rondwandeling. Maak een donatiebedrag over tussen € 10 en € 25 via de link crowdfunding Leiden Marathon. Stel daarna Huub Pragt via info@egyptologie.nl op de hoogte dat u heeft gedoneerd. Ik krijgt dan per email van hem een uitnodiging toegezonden om via zoom deel te nemen aan de virtuele rondwandeling.

Samenstand Jupiter en Saturnus

In de avond van de tweede dag van de online Winter School ‘Zon, maan en planeten’ valt een bijzonder verschijnsel waar te nemen aan de sterrenhemel. Op maandag 21 december 2020 lijken, vanaf de aarde gezien, de planeten Jupiter en Saturnus samen te smelten. Deze zogenoemde conjunctie gebeurt elke twintig jaar, door de banen van Jupiter, Saturnus en de aarde rond de zon. Maar nu is het gat tussen de twee planeten bijzonder klein. De afstand tussen Jupiter en Saturnus is dan ongeveer een vijfde van de diameter van de maan. Met het blote oog zullen de twee planeten dan tegen elkaar aan staan. Op 16 juli 1623 stonden deze twee planeten ook heel dicht bij elkaar, maar toen was de grote conjunctie minder goed waarneembaar.

Bekijk de twee Engelstalige video’s die zijn ingesproken door de sterrenkundige Professor Matthew Bate van de Universiteit van Exeter:

  1. How to View the Great Conjunction of Jupiter and Saturn.
  2. A Brief History of Great Conjunctions.

 

Granieten kop past op een beeld van Ramses VI

De torso van de farao. Foto: Rijksmuseum van Oudheden, Leiden

Op maandag 30 november 2020 kwam het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden met een verrassende vondst.
In 1987 is een brief verzonden vanuit het Oriental Institute Museum in Chicago naar de vakgroep Egyptologie van de Universiteit Leiden. De verzender van de brief uit Chicago was de toenmalige conservator van de Egyptische afdeling, egyptoloog Thomas Logan. De brief kwam terecht op een stapel post, in de werkkamer van de toenmalige hoogleraar Joris F. Borghouts. In 2018 overleed de emeritus hoogleraar. Zijn niet geopende post is pas recentelijke gelezen. De brief uit 1987 bleek echter niet in de eerste plaats te zijn bedoeld voor de Universiteit Leiden, maar veeleer voor het elders in de stad Leiden gelegen Rijksmuseum van Oudheden. In zijn brief sprak Logan namelijk het vermoeden uit dat een kop van een beeld uit de collectie van het Oriental Institute bij een torso van Ramses VI in het RMO hoort. Egyptologen Lara Weiss (RMO) en Rob Demarée (Universiteit Leiden) onderzochten het verhaal. De breukvlakken van de torso en het hoofd blijken exact te passen.

De torso van het beeld staat opgesteld in de vaste presentatie van de Egyptische afdeling van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.

Lees het artikel: Hoofd voor torso van farao Ramses.
Lees ook: Rijksmuseum van Oudheden vindt verdwenen hoofd van farao terug.
Lees ook: Leidse torso Ramses VI herenigd met kop uit Chicago (maar waar zijn de voeten?).

Ruim honderd mummiekisten in Sakkara

Een van de meer dan honderd mummiekisten uit Sakkara – foto AFP

Op zaterdag 14 november 2020 werd bekend gemaakt dat meer dan honderd mummiekisten aan het licht zijn gekomen bij archeologische werkzaamheden in de begraafplaats Sakkara. De Egyptische Minister van Oudheden en Toerisme Chaled el-Anany liet daar bij weten dat de mummiekisten in goede staat verkeren en dat er ook ruim veertig Ptah-Sokar-Osiris-beelden en een aantal mummiemaskers zijn aangetroffen. Vrijwel alle houten beschilderde mummiekisten dateren uit de Late Tijd (525-332 v.Chr.) en de daaropvolgende Ptolemaeën Tijd. De meeste persberichten spreken over de vondst van sarcofagen. Dat is niet geheel correct. Sarcofagen zijn de stenen kisten waarin mummiekisten worden geplaats. De nu gevonden mummiekisten zijn in de oudheid zonder sarcofagen bijgezet in een op 12 meter diepte gelegen onderaardse galerij. Archeologen hebben een mummiekist, met daarin een goed bewaard gebleven mummie, voor de toegestroomde pers geopend.

In september 2020 werden al eerder 59 mummiekisten ontdekt in Sakkara.

Lees de artikelen:
Archeologen vinden ruim honderd sarcofagen in Egypte.
Archeologen doen grote vondst in Egypte: ruim 100 sarcofagen van 2500 jaar oud.
Ruim honderd sarcofagen gevonden in Egyptische necropolis.

Koningsmummies worden verplaatst

De mummie van Ramses II

Op woensdag 4 november 2020 werd bekend gemaakt dat het Egyptische Ministerie van Toerisme en Oudheden zich voorbereidt op de verplaatsing van de koningsmummies van het Egyptisch Museum aan het Tahrirplein naar het National Museum of Egyptian Civilization in de wijk Fustat.
De mummies zullen op vrijdag 27 november 2020 tijdens een internationale ceremonie en onder strenge veiligheidsmaatregelen worden verplaatst. Het transport van de koningsmummies zal worden behandeld als een zeer belangrijke gebeurtenis in Egypte. Enkele jaren geleden werd de verplaatsing van een kolossaal standbeeld van Ramses II van het centrum van Caïro naar het Grand Egyptian Museum in Gizeh plechtig begeleid.

In totaal zullen 18 mummies van koningen en 4 mummies van koninginnen worden overgebracht naar het National Museum of Egyptian Civilization. De directeur van het Egyptisch Museum in Tahrir, Sabah Abd el-Razek, legde uit dat de mummies in containers op speciale auto’s zullen worden overgebracht om ze te beschermen tegen schokken of beschadigingen. Hij voegde eraan toe dat op dinsdag 14 januari 2020 een repetitie van deze verplaatsing heeft plaatsgevonden.

De verplaatsing zal wereldwijd worden uitgezonden, vanaf het vertrek van de mummies uit het Egyptisch Museum tot hun aankomst in het National Museum of Egyptian Civilization in Fustat.

Onder de koningsmummies die naar hun nieuwe behuizing worden overgebracht bevinden zich die van Seqenenra Tao II, Thoetmoses III, Sethy I, Ramses II. De beroemde koninginnen zijn Hatsjepsoet, Meritamon de vrouw van Amenhotep I en Ahmes Nefertari, de vrouw van Ahmose I.

Rijksmuseum van Oudheden Thuis

Leistenen schminkpalet uit de Naqada Periode in de vorm van een gazelle om te offeren, Rijksmuseum van Oudheden, Leiden

Op donderdagochtend 19 november 2020 opent het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden haar deuren weer voor het museumpubliek. Tot die tijd is het mogelijk om via RMO thuis verbonden te blijven met het museum. Zo zijn er diverse pop-up tentoonstellingen, onder andere:

Egyptische aanwinsten
Spreek jij Egyptisch?
Tussen de regels
Seks, drugs en rock-‘n-roll
Kinder-speelgoed
Egyptische familiebanden

Kinderen kunnen er diverse spellen en kleurplaten met een Egyptisch thema gratis downloaden.

Netflix documentaire over de mastaba van Wahet

De grafschacht van de mastaba van Wahet – Foto: Amazon Web Services

Netflix heeft de wereldwijde release aangekondigd van de documentaire ‘Secrets of the Saqqara Tomb’. Op donderdag 28 oktober 2020 wordt het de ontdekking getoond van een mastaba uit het Oude Rijk die vele eeuwen onder het woestijnzand heeft gelegen. De documentaire wordt in 190 landen uitgebracht, met ondertiteling voor meer dan 30 talen.

De documentaire volgt een team van Egyptische archeologen in Sakkara die de niet eerder ontdekte gangen, schachten en graven opgraven. De documentaire neemt de kijker mee naar het graf van de priester Wahet. In de documentaire wordt deze naam, die ‘geschenk’ betekent, als Wahty uitgesproken.

Het team van archeologen heeft meer dan drieduizend objecten aangetroffen, waaronder een gemummificeerde leeuwenwelp. Naast fascinerende oudheden biedt de documentaire een uitgebreide en unieke kijk op het leven van de priester en zijn familie.

Lees het Engelstalige artikel: Netflix to release new documentary ‘Secrets of the Saqqara Tomb’.

Replica KV17 van Sethy I

Replica van de grafkamer van Sethy I. Foto: FactumFoundation.org

Het Spaanse bedrijf Factum Arte heeft ervaring met het maken van exacte replica’s van kunstvoorwerpen en zelfs grafwanden. Op 1 mei 2014 werd de replica van het graf van Toetanchamon voor het eerste aan de wereld getoond.

In de voorbije jaren is hard gewerkt aan de totstandkoming van de replica van KV17 het graf van Sethy I in het Dal der Koningen. De technische voorbereidingen zijn nu in oktober 2020 afgerond. Een fotogrammetrische techniek die bekend staat als LIDAR (Laser Imaging Detection And Ranging) heeft geleid tot een exacte replica van het graf.

Twee kamers van het graf van Sethy, waren al in 2017 in replica te zien in de tentoonstelling ‘Scanning Seti: The Regeneration of a Pharaonic Tomb’ in het Antikenmuseum te Basel. Ook werd de replica van de albasten sarcofaag getoond. Deze stenen kist is te bewonderen in het John Soane Museum in Londen.

Nadat Giovanni Battista Belzoni het graf in 1817 had bezocht kreeg het grote belangstelling onder negentiende-eeuwse bezoekers. Schilderingen werden met vloeipapier van de wanden gehaald en delen van de reliëfs werden als souvenirs uit de wanden gehakt. Het moderne massatoerisme zorgde voor een ontoelaatbare stijging van de luchtvochtigheid in het graf.

Replica van de albasten sarcofaag van Sethy I. Foto: FactumFoundation.org

In 1988 werden de eerste plannen gesmeed door de Society of Friends of the Royal Tombs of Egypt voor het maken van een facsimile. Met het werk werd begonnen door Factum Arte in 2001. Na de voltooiing in 2017 is het replica graf van Sethy I de grootste en meest gedetailleerde facsimile die ooit is gemaakt.

Bijzonder is dat de replica van KV17 door Factum Arte in feite zelfs meer compleet is dan het origineel zoals dat er nu uitziet. Alle losse fragmenten die in de 19de eeuw uit het graf zijn verwijderd, zijn in de reproductie ingevoegd. De fragmenten worden getoond in hun huidige staat, waarbij de aandacht wordt gevestigd op het dynamische karakter van het origineel. Dat wil zeggen, in de loop van de afgelopen twee eeuwen zijn verschillende fragmenten op zeer verschillende manieren verouderd en gerestaureerd. De replica omvat ook alle beschilderde fragmenten die zijn ontdekt tijdens recente opgravingen door de Universiteit van Basel.

Het is op dit moment nog niet uitgemaakt waar de replica van KV17, het graf van Sethy I, permanent zal worden tentoongesteld in Egypte. Het ligt echter voor de hand dat voor de regio van Loeksor zal worden gekozen.

Lees het Engelstalige artikel: The tomb of seti recording and facsimile.
Lees ook het Kemet-artikel: Graf van Sethy I.