Nefertiti onherkenbaar

Sinds maandag 5 februari 2018 staat Nefertiti weer volop in de belangstelling. Een hevige discussie is ontstaan over een gezichtsreconstructie van de Egyptische koningin. De makers hoopten dat de reconstructie ons in staat zou stellen om terug te gaan de tijd en daarmee de waardigheid van de beroemde koningin te kunnen benadrukken. Met behulp van een handzame 3D-scanner werd in het Egyptisch Museum in Caïro een scan gemaakt van het zwaarbeschadige gezicht van de mummie die bekend staat als KV35YL, de ‘jonge vrouw uit KV35’. Haar identiteit is echter tot op heden niet vastgesteld.

In het voorjaar van 2003 heeft de Britse egyptologe Joann Fletcher de mummie van ‘de jonge vrouw’ aan een nader onderzoek onderworpen. Fletcher was ervan overtuigd dat de mummie het lichaam van koningin Nefertiti betreft. Zij werd op het spoor gezet door een stukje van een pruik dat Victor Loret in 1898 bij de mummie had aangetroffen. De Nubische stijl waarin de pruik is gevlochten komt alleen voor bij vrouwen aan het hof in de Amarnaperiode. De mummie vertoont nog meer opvallende kenmerken.

Zo is het hoofd van de mummie volledig kaalgeschoren. De linker oorlel vertoont een dubbele piercing. Hoog op het voorhoofd is de afdruk van een nauwsluitende band waar te nemen. De holte in de borst bevat enkele gouden nefer-kralen van een borstsieraad. Al deze feiten maken duidelijk dat de mummie mag worden toegeschreven aan een belangrijke dame uit de Amarnaperiode. Op basis van röntgenfoto’s van de mummie is de staat van het gebit en de mate van volgroeiing van de botten vastgesteld. Hieruit blijkt dat de vrouw bij haar overlijden een leeftijd had bereikt tussen de negentien en vijfentwintig jaar. Hiermee vervalt de identiteit van Nefertiti.

Toetanchaton werd als koningszoon in Achetaton, het huidige Tell el-Amarna geboren. Dit moet rond het 10de regeringsjaar van Achnaton zijn geweest. Hij was als ‘Levend Evenbeeld van Aton’ voorbestemd om zijn vader Achnaton op te volgen. Hij besteeg als achtjarige de troon. Korte tijd daarna veranderde hij zijn naam in Toetanchamon.

Op de wanden van kamer alfa in het koningsgraf te Tell el-Amarna is de bijzetting van een mummie te zien. De meest beroemde scène in deze ruimte toont Achnaton en Neferiti die rouwen terwijl een min een baby vasthoudt. Men mist er de identiteit van moeder en kind. Het is niet ondenkbaar dat de mummie op de lijkbaar de ‘jonge vrouw’ is. Zij zou dan in het kraambed zijn gestorven. Vaker is gesuggereerd dat de vrouw Kiya is, de bijvrouw van Achnaton. Het kind dat wordt gekoesterd zou Toetanchaton kunnen zijn.

In februari 2010 is een belangrijk DNA-onderzoek uitgevoerd volgens de STR (Short Tandem Repeat) methode. Hierbij worden kleine stukjes DNA, die zich steeds herhalen, met elkaar vergeleken. Een dergelijk onderzoek is nauwkeuriger dan een test op Mitochondriaal DNA waarmee alleen familieverwantschap kan worden vastgesteld. De mummie van de jonge vrouw, is met zekerheid de moeder van Toetanchamon. Maar niet alleen dat, ze is een dochter van Amenhotep III en Teje en daarmee een volle zus van Achnaton. De eerdere theorie dat Toetanchamons moeder Kiya zou zijn, een bijvrouw van Achnaton, is daarmee nog niet afgedaan. Amenhotep III en Teje hadden minimaal vier en mogelijk zelfs vijf dochters: Satamon, Isis, Henoettaneb, Nebetah en Baketaton. De laatste was beslist te jong om als moeder van Toetanchamon in aanmerking te komen. Ze is wel de enige zus van Achnaton die in de Amarnaperiode onder deze naam wordt genoemd. Van de andere vier zussen van Achnaton is na het vijfde regeringsjaar, met de verhuizing van Thebe naar Achetaton, niets meer vernomen. Toch is het mogelijk dat één van hen haar naam heeft veranderd in Kiya. Aangezien bij haar overlijden de leeftijd van de vrouw KV35YL tussen de 19 en 25 jaar bedroeg, is het niet ondenkbaar dat het Satamon, de oudste zus van Achnaton betreft. Satamon zal ongeveer dertien jaar zijn geweest toen zij als Grote Koninklijke Echtgenote aan de zijde van haar vader Amenhotep III stond. Vanaf het co-regentschap tussen Amenhotep III en Amenhotep IV/Achnaton zal ze de rol van bijvrouw voor Achnaton hebben aangenomen. De naam Satamon ‘Dochter van Amon’ moest bij de verhuizing naar de nieuwe stad worden veranderd in Kiya, hetgeen zo veel betekent als ‘De andere’.

Bekijk de video van 4:32: Get an exclusive first look at the face of King Tut’s mother, Queen Nefertiti.
Lees het kritische artikel door Anand Balaji: Mourning Nefertiti.

De 3D-scan van het hoofd van de mummie van de jonge vrouw werd beschikbaar gesteld aan de Franse beeldhouwster Élisabeth Daynès. Deze kunstenares heeft in het verleden het gezicht van Toetanchamon rereconstrueerd. De Indiase schrijver Anand Balaji is een kenner van de Amarnaperiode. Hij heeft een eigenaardigheid vastgesteld wanneer het gaat om de overeenkomsten tussen de reconstructie van het gezicht van de mummie van de jonge vrouw en het gezicht van Élisabeth Daynès zelf.

Lees het artikel door Anand Balaji: The Face of Art.

Derde scan grafkamer Toetanchamon

Na anderhalf jaar radiostilte staat in het Dal der Koningen het graf van Toetanchamon weer volop in de aandacht. Op donderdag 1 februari 2018 werd bekend gemaakt dat voor de derde keer de grafkamer van KV62 aan een scanonderzoek wordt onderworpen. Dit keer is het een team van de Polytechnische Faculteit van de Universiteit van Turijn die scans maakt van de wanden van het graf van Toetanchamon. Men trekt een week uit voor dit onderzoek. De resultaten zullen daarna aan een nadere wetenschappelijke analyse worden onderworpen . Wanneer men met meer mededelingen over eventuele ruimtes achter de grafwanden komt, is niet bekend gemaakt.

Lees het artikel: Exclusive Photos: Search Resumes for Hidden Chambers In King Tut’s Tomb.

Scepsis over het onderzoek aan het graf van Toetanchamon

Momenteel wordt in het Dal der Koningen een radaronderzoek uitgevoerd door het team van de Polytechnische Universiteit van Turijn onder leiding van Franco Porcelli. Lees hier het eerder gepubliceerde bericht: Zoektocht naar geheime kamers bij Toetanchamon worden hervat.
De interesse van de internationale pers is in ieder geval opnieuw gewekt. Eerder gestelde vragen drijven deze weken weer naar boven:
Are Archaeologists About to Find Nefertiti’s Tomb?.

Nu bijna 1 jaar geleden, op 17 maart 2016 publiceerde National Geographic dit artikel: Scans of King Tut’s Tomb Reveal New Evidence of Hidden Rooms. Daarin werd aangekondigd dat de resultaten van het radaronderzoek, dat in november 2015 werd uitgevoerd door de Japanse radarspecialist Hirokatsu Watanabe, niet in twijfel worden getrokken. Echter om meer duidelijkheid te verkrijgen over de vermeende holle ruimtes in het graf van Toetanchamon, stuurde National Geographic eind maart 2016 hun eigen onderzoeksteam naar Egypte. Op 1 april 2016 werd een persconferentie gehouden in het Dal der Koningen waarbij de voorlopige bevindingen werden gepresenteerd. De sprekers zijn achtereenvolgens:

  1. De sinds twee dagen beëdigde nieuwe Egyptische Minister van Oudheden, Chaled el-Enany.
  2. De sinds twee dagen ontslagen Egyptische Minister van Oudheden, Mamdouh el-Damaty.
  3. De Britse egyptoloog, Nicholas Reeves.
  4. De Amerikaanse radarspecialist in dienst van National Geographic, Eric Berkenpas.
  5. De Egyptische specialist in rotsmechanica verbonden aan Cairo University, Yasser el-Shayeb.
  6. De Minister van Oudheden, Chaled el-Enany.

Minister El-Enany sprak in zijn slotwoorden over een internationaal symposium dat van 6 tot en met 8 mei 2016 zou worden gehouden in Caïro. Dat dit symposium niet helemaal vlekkeloos is verlopen, blijkt uit de felle woordenwisseling die daar ontstond tussen twee voormalige ministers van Oudheden, Zahi Hawass en Mamdouh el-Damaty.
Lees hier het artikel van 8 mei 2016 uit de Chicago Tribune: Archeologists clash in Egypt over King Tut tomb theory.
Lees hier het artikel van 9 mei 2016 van National Geographic: In Egypt, Debate Rages Over Scans of King Tut’s Tomb.

Sindsdien is er geen officiële berichtgeving meer gedaan. Lees hoe dit juist heeft geleid tot scepsis over het radaronderzoek: Radiostilte.

Zoektocht naar geheime kamers bij Toetanchamon worden hervat

Een team van de Polytechnische Universiteit van Turijn onder leiding van Franco Porcelli gaat eind februari 2017 in het Dal der Koningen een Ground-Penetrating-Radar (GPR) onderzoek starten. Het is de bedoeling dat niet alleen de wanden van de grafkamer van Toetanchamon aan een nader onderzoek worden onderworpen. Het radar-systeem zal vooral worden gebruikt om de bodem in het Dal der Koningen tot een diepte van 10 meter te scannen. In de zomer van 2016 is in alle stilte een andere radar-scan in het graf van Toetanchamon uitgevoerd door het team van National Geographic. De onderzoekers zijn er niet in geslaagd om de eerdere bevindingen door de Japanse radarspecialist Hirokatsu Watanabe te bevestigen. Porcelli en zijn team zijn al enige tijd bezig met een groter project, namelijk het geografisch in kaart brengen van het Dal der Koningen. Drie krachtige radar-systemen zullen nu worden ingezet om ook de bodem van het dal te onderzoeken.

Lees het artikel: Hunt for ‘the discovery of the 21st century’ starts again at King Tut’s tomb.

Onderzoek aan het graf van Toetanchamon

Sinds begin mei 2016 is het oorverdovend stil rondom het onderzoek naar de vermeende verborgen ruimtes in KV62, het graf van Toetanchamon. De theorie werd in de zomer van 2015 gelanceerd door de gerenommeerde Britse egyptoloog Nicholas Reeves. De Egyptische Minister van Oudheden, Chaled el-Enany vindt het nog veel te vroeg om met conclusies naar buiten te treden en heeft daarom een algehele radiostilte ingelast. Dat wil nog niet zeggen dat er achter de schermen niets gebeurt. Verscheidene scantechnieken worden toegepast. Er wordt in ieder geval voorlopig niet geboord in de muren van het meest beroemde Egyptische graf. De aanwijzingen dat er verborgen ruimten in zitten, zijn volgens de minster nog te vaag.

Lees het artikel: Graf Toetanchamon geeft geheimen nog niet prijs
Lees ook het kritische artikel: Nefertiti off the radar in Tutankhamun tomb row

Update over het graf van Toetanchamon

Karin de GrootOp vrijdag 13 mei 2016 werd Huub Pragt geïnterviewd door Karin de Groot in het programma Groot op 5. Het gesprek van 4:12 ging over de resultaten van een conferentie die in Caïro heeft plaatsgevonden omtrent het onderzoek aan het graf van Toetanchamon. Luister naar het interview op Radio 5. Schuif daar door naar 1:45:45.

Uitkomst van de Tweede Internationale Conferentie over Toetanchamon

Dr Hirokatsu Watanabe legt uit over Ground reflectionsAan het einde van een drie dagen durende conferentie over het onderzoek aan KV62, het graf van Toetanchamon, presenteerde de Egyptische minister van Oudheden Dr. Chaled El-Enany, op zondag 8 mei 2016 de belangrijkste resultaten. Volgens de minister is het van essentieel belang om met behulp van geavanceerde technieken nog meer scans te maken van het graf van Toetanchamon. Hij benadrukte dat er geen boringen zullen worden uitgevoerd aan de grafwanden voordat het 100% zeker dat er zich holtes achter bevinden. De discussie werd gevoerd onder kopstukken in de egyptologie waaronder de voormalige ministers van Oudheden Dr. Zahi Hawass en Dr. Mamdouh El-Damaty, de Japanse radarexpert Prof. Dr. Hirokatsu Watanabe, Dr. Nicholas Reeves, Prof. Dr. Olaf Kaper en Dr. Gillian Vogelzang-Eastwood.

Lees hier het artikel: Tweede Internationale Conferentie over Toetanchamon.

Het vervolgonderzoek aan het graf van Toetanchamon

Minister Chaled el-Anany legt uit over het vervolgonderzoekDe Egyptische minster Chaled el-Enany legt uit wat de eventuele vervolgstappen gaan worden nadat een nader wetenschappelijk onderzoek is afgerond. Wanneer eind mei 2016 zou blijken dat zich daadwerkelijk een holle ruimte achter de noordwand van de grafkamer van Toetanchamon bevindt, dan zal vanuit de ernaast gelegen ongedecoreerde ruimte een gaatje in de kalksteenrots worden geboord. Een kleine camera kan daardoor naar binnen worden gebracht en zal tonen wat de inhoud van de nog verborgen ruimte is.

Bekijk het interview: De minster spreekt over een vervolgonderzoek.

Geen onderzoek aan het graf van Toetanchamon tot na het seminar

Minister Chaled el-AnanyDe Egyptische minister van Oudheden Chaled el-Enany stelt ieder nader onderzoek aan het graf van Toetanchamon uit totdat een wetenschappelijke discussie heeft plaatsgevonden onder de geleerden in de tweede ronde van het internationale seminar over Toetanchamon. Dit seminar staat gepland in het nieuwe Grand Egyptian Museum in Caïro van 6 tot en met 8 mei 2016. Prof. Dr. Olaf Kaper uit Leiden is een van de sprekers.

Leest het artikel: No More Surveys on Tutankhamun’s Tomb Until Project Discussed 8 May.

Meer radaronderzoek in het graf van Toetanchamon

Scan van de westwand in KV62In de nacht van donderdag 31 maart op vrijdag 1 april 2016 hebben radarexperts het graf KV62 van Toetanchamon opnieuw aan een uitgebreid radaronderzoek onderworpen. Vooral de twee wanden met de recent gelokaliseerde verborgen ruimtes zijn nader onderzocht. Minister van Oudheden Khaled el-Anany vertelde tijdens een persconferentie op vrijdagmiddag dat deskundigen gedurende 11 uur hebben gewerkt aan het maken van een 40-tal scans. Meer radaronderzoek zal eind april worden uitgevoerd. In de eerste weken van mei zal een internationaal panel aan deskundigen in Caïro bijeenkomen om de scanresultaten nader te bestuderen. De grafwanden zijn op vijf verschillende hoogtes gescand waarbij werd geschakeld tussen twee radar antennes met een frequentie van 400 en 900 megahertz. De ene antenne werd ingezet om de diepte van de ruimte te meten, de ander om eventuele voorwerpen waar te nemen.

Lees het artikel: Egyptians take ‘most detailed scans yet’.