Hiërogliefenschrift

Geplaatst op

Hiërogliefenschrift op de mummiekist van Petosiris - Egyptisch Museum CaïroHet Oudegyptische hiërogliefenschrift behoort tot de oudste schriftsystemen ter wereld. Omstreeks 3100 v.Chr. kwamen de Egyptenaren tot de ontdekking dat je iemand een bericht kunt laten lezen door het maken van een tekening. Zo betekent de hiëroglief van een gezicht ook werkelijk het woord gezicht. Om het woord voor huis te schrijven tekende men het bovenaanzicht van een huis. Dit lijkt erg eenvoudig. Een stuk lastiger wordt het om abstracte begrippen op dezelfde manier te willen weergeven. Hiervoor bedachten de eerste Egyptische schrijvers al snel het principe van een rebus. Een abstract begrip dat hetzelfde klinkt als een concreet begrip, werd met hetzelfde teken weergegeven. In het Nederlands kennen we ook woorden die hetzelfde klinken, denk bijvoorbeeld aan ‘arm’, ‘meer’ ‘lam’, ‘bij’ of ‘weg’. In de Egyptische rebus die wij hiërogliefenschrift noemen, dienen de meeste tekens alleen als een klankteken. Het teken dat wordt gebruikt in het Egyptische woord voor huis heeft de klank pr (uitspraak: ‘per’). Hetzelfde teken wordt ook gebruikt in het werkwoord als pri uitgaan (uitspraak: ‘perrie’). Een goede Engelstalige uitleg over hoe het Egyptische hiërogliefenschrift werkt, wordt gegeven door de website: omniglot.com.

Transliteratie

Bij een vertaling van een Egyptische hiërogliefentekst wordt altijd gebruik gemaakt van een klankweergave van de Egyptische woorden. Deze weergave wordt transliteratie genoemd en wordt geschreven met een apart lettertype. Voor het lezen van Word-documenten met getranslitereerde Egyptische teksten is daarom een transliteratie-lettertype nodig. Indien u dit lettertype probleemloos aan de bestandsmap van lettertypes van uw computer wilt toevoegen, download u de Transliteratie voor Word. U dient het gedownloade zip-bestand ‘uit te pakken’ en het lettertype GLYPH_I.TTF daarna met het programma ‘Verkenner’ onder te brengen in C:WINDOWS/Fonts. Wanneer u zelf een vertaalde hiërogliefentekst wilt weergeven in het transliteratie-lettertype, dan vormt dit pdf-bestand een handig overzicht van transliteratie-letters die corresponderen met alfabetische letters. In de egyptologie wordt zo’n overzicht aangeduid met de Franse term ‘Manuel de codage’.

Om de transliteratie van Egyptische hiërogliefenteksten in deze website in het juiste lettertype te kunnen lezen, dient u weer een ander transliteratie-lettertype aan ‘Fonts’ toe te voegen. U kunt hier klikken op Transliteratie voor deze website. Nadat u het lettertype Trlit_CG Times heeft gedownload en aan uw bestand van lettertypes C:WINDOWS/Fonts heeft toegevoegd, leest u de volgende Egyptische woorden anx wDA snb op de juiste wijze, namelijk: anx wDA snb.

Koptisch lettertype
Koptisch is de vijfde en laatste taalfase van het Egyptisch. Het is de enige taalfase die niet met hiërogliefenschrift wordt geschreven. In het koptisch schrift wordt het Griekse alfabet aangevuld met een zevental specifieke letters die zijn afgeleid van demotische eenlettertekens. Op deze website treft u drie verschillende koptische lettertypes aan. U kunt deze downloaden en onderbrengen in C:WINDOWS/Fonts.

Tekenlijst

Gardiner tekenlijst
Op deze pagina van Wikipedia treft u de Engelstalige uitleg aan bij de tekenlijst van Sir Alan Gardiner. Deze Britse egyptoloog heeft in de de jaren twintig een zoeklijst voor hiërogliefen samengesteld. Deze lijst is onderverdeeld in groepen op thema. Bij de tekens staat niet alleen vermeld wat hun klankwaarde is. Ook wordt uitgelegd wat ieder teken oorspronkelijk voorstelt. De codering van het programma Glyph voor Windows is voor een deel gebaseerd op de Gardiner tekenlijst.

Uitgebreide Gardiner tekenlijst
De website Hieroglyphica geeft de zogenaamde ‘Extended Library’ op de Gardiner tekenlijst. Het totaal omvat 7059 hiëroglifische beeldtekens.

Uitgebreide Gardiner tekenlijst
Een zeer geod alternatief voor het voorgaande vormt de website Aegyptus. Deze website bedient zich echter van een eigen lettertype wat het laden van de afbeeldingen van de hiërogliefen mogelijk maakt. U dient het zip-bestand te downloaden en uit te pakken. De lettertypes Aegyptus met de extensie .ttf moeten worden ondergebracht in C:WINDOWS/Fonts van uw computer. Download het zip-bestand van het lettertype Aegyptus.

Oefenen met hiërogliefen

Oefenen met lettertekens
Cursisten Hiërogliefenschrift kunnen de Egyptische lettertekens oefenen via dit pdf-bestand dat is ontwikkeld door Richard de Jong van het bedrijf Edumaat.

Hieroglot
Cursisten die reeds enkele lessen Hiërogliefenschrift hebben gevolgd, zijn zeer gebaat bij deze Nederlandstalige website. Egyptoloog Hans van den Berg heeft een programma ontwikkeld voor eerstejaars studenten van de vakgroep Egyptologie van de Universiteit Leiden. Als gebruikersnaam en wachtwoord gebruikt u de naam van de Egyptische godin Isis. Door klankwaarden in te tikken, kan worden getoetst hoe goed u zich de verschillende hiërogliefen heeft eigengemaakt.

Egyptische zinnen maken
Met dit programma van Paul Sciortino kunt u zelf Egyptische naamwoordzinnen samenstellen.

Hiërogliefen schrijven

Vector Office X
Met dit gratis programma kunt u zelf hiërogliefen schrijven.

JSesh
Met dit gratis programma kunt u zelf hiërogliefen schrijven. Het maakt gebruik van een eigen transliteratie-lettertype. Klik hier om het lettertype te downloaden Transliteratie voor JSesh. U kunt dit lettertype onderbrengen in C:WINDOWS/Fonts.

Glyphomat
Met dit gratis programma kunt u zelf hiërogliefen schrijven.

Glyphotext
Deze Franstalige website biedt een gratis en gebruikersvriendelijke methode om zelf hiërogliefen te schrijven. Klik hier voor een Franstalige gebruiksaanwijzing.

Hiëratisch schrift

Hiëratische tekenlijst van Simeone Levi
Dit in het Italiaans geschreven boekwerk van Simeone Levi ‘Raccoltà dei segni ieratici egizi nelle diverse epoche, con i corrispondenti geroglifici ed i loro differenti valori fonetici’ dateert uit 1880. Het beslaat 16 pagina’s tekst en 56 lithografische platen. Hiëratische tekens zijn gerangschikt en worden vergeleken met hun hiëroglifisch equivalent. Ook de klankwaarde wordt gegeven. Houdt u goed rekening met de gedateerdheid van dit document.

Hiëratische Paläographie van Möller
De Russische website egyptology.ru geeft de complete publicatie van de hiëratische paleografie van Georg Möller. Dit beslaat zeven pdf-bestanden. De volledige titel luidt: ‘Hiëratische Paläographie. Die Aegyptische Buchschrift in ihrer Entwicklung von der Fünften Dynastie bis zur römischen Kaiserzeit I-II’ en is uitgegeven in Leipzig in 1927.
Deel I. p. 1-22
Deel I. p. 23-76
Deel II. p. 1-30
Deel II. p. 31-74
Deel III. p. 1-31
Deel III. p. 32-72
Deel IV (‘Ergänzungsheft’ bij delen I en II)

Bij het leren lezen van hiëratische teksten zal men al snel Möllers paleografie gebruiken. Helaas is deze paleografie niet opgesteld volgens de Gardiner tekenlijst, maar volgens de toen gangbare tekenlijst van Theinhardt. Dit maakt het opzoeken van bepaalde hiërogliefen een langdurig werk. Dit pdf-bestand van de Vlaamse egyptoloog Filip Vervloesem is opgesteld volgens de Gardiner tekenlijst waarna het corresponderende nummer in Möllers paleografie volgt.

Egyptische taal

Egyptische grammatica
Dit pdf-bestand is ontwikkeld door Richard de Jong van het bedrijf Edumaat. Cursisten van Huub Pragt die de cursus Hiërogliefenschrift volgen, krijgen op de cursussyllabus afgestemde uitleg over de Middel-Egyptische grammatica.

Woordenboeken

Hieroglyphs.net
Een gebruiksvriendelijk woordenboek Engels-Egyptisch en Egyptisch-Engels. Voor het opzoeken van woorden in de Egyptisch-Engelse versie kan men zowel gebruikmaken van transliteratie of de coderig in de Gardiner tekenlijst.

iPhone woordenboek ‘aaou’
Een applicatie voor iPhone met een Egyptisch-Engels woordenboek van meer dan 18.700 Egyptische woorden.

Die Ägyptischen Personennamen
Het standaardwerk voor het zoeken naar Egyptische namen is het boek van Hermann Ranke ‘Die Ägyptischen Personennamen’ uit 1935. Het boek kan worden geraadpleegd in vijf afzonderlijke pdf-bestanden. Klik op de volgende titels: Inleiding, A-b, p-n, r-S, q-D.

Demotisch woordenboek
Het Demotisch woordenboek van het Oriental Institute of the Univeristy of Chicago, afgekort tot CDD, is een onmisbaar instrument voor eenieder die zich wil verdiepen in demotische teksten. Iedere beginletter is ondergebracht in een eigen pdf-bestand dat kan worden gedownload.

Demotische Wortliste online
Egyptoloog Prof. Dr. Friedhelm Hoffmann is verbonden aan de Ludwig-Maximilians Universität München. Hij heeft een databank ontwikkeld die verder gaat dan conventionele (gedrukte) woordenboeken. Vrijwel iedere digitaal woordenboek stelt de gebruiker in staat om te zoeken naar delen van woorden. Dat is erg handig bij het werken aan gefragmenteerde teksten. Wat deze demotische woordenlijst echter zo bijzonder maakt, is het feit dat ook kan worden gezocht naar woorden op basis van de klankloze determinatieven die aan het einde van een woord voorkomen.

Beinlich woordenlijst
Een Egyptisch-Duitse woordenlijst is beschikbaar op deze Engelstalige website van egyptoloog Nigel Strudwick. Woorden kunnen op basis van de transliteratie-code worden opgezocht in de zoekmachine.

Altägyptisches Wörterbuch
Deze website omvat het meest uitgebreide Egyptische woordenboek dat via het Internet kan worden geraadpleegd. Het is ontwikkeld door de Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften. Voor de liefhebber van het vertalen van hiërogliefenteksten vormt dit een onmisbare steun. Klik hier voor een Engelstalige uitleg over de werking van dit woordenboek.

Het is ook mogelijk om de vijf delen van het Wörterbuch als zesentwintig afzonderlijke pdf-bestanden te downloaden en offline te bekijken:

Deel IDeel IIDeel IIIDeel IVDeel V
AmHsq
jnHnsrmk
arxSg
whXt
bsT
pd
fD

Er bestaat ook een zesde deel waarbij men vanuit het Duits naar Egyptische woorden kan zoeken.
Dit is over drie pdf’s verdeeld: Pagina 1-75, pagina 76-155, pagina 156-256.

Die Belegstellen zu Wörterbuch der Aegyptischen Sprache

Een belangrijke aanvulling op het Wörterbuch vormen de zogenaamde ‘Belegstellen’. Hierin staan de geraadpleegde bronnen voor de vijf delen van het Wörterbuch vermeld. Alle vijf delen zijn oorspronkelijk ingedeeld in een tekstgedeelte (T) en een hiërogliefengedeelte (H). Het tekstgedeelte verwijst naar de publicatie van de geraadpleegde bron. Het hiërogliefengedeelte toont van de meeste (dus niet van alle) geraadpleegde bronnen de schrijfwijze in hiërogliefenschrift.

Afkortingen van de publicaties
Deel I T pagina 1-45
Deel I T pagina 46-96
Deel I H pagina 1-79
Deel II T pagina 1-201
Deel II T pagina 202-410
Deel II T pagina 411-639
Deel II T pagina 640-767
Deel III T pagina 1-48
Deel III T pagina 49-97
Deel III H pagina 1-135
Deel IV T pagina 1-35
Deel IV T pagina 36-85
Deel IV H pagina 1-112
Deel V T pagina 1-37
Deel V T pagina 38-95
Deel V H pagina 1-110